Monday, August 21, 2017

Pastor Niang Khan Neu

Pastor Niang Khan Neu

            Pa Suan Khan Dal leh Nu Cing Khan Niang te sungpan piang tanu tapa (7)te lak pan a u pen ahi hi. 1989 March 23 ni-in Pakzaang khua-ah piang hi.
Suahpih sanggam te : -
            1. Niang Khan Neu + Hai Thawn
                - Dal Lamh Cin
                - Niang Sian Siam
            2. Lian Cin Khup
            3. Luan Man Khen Zen Kim + Thang Zo Mang
                - Thang Tawn Tung
            4. Thang Za Lian
            5. Niing Suan Pau
            6. Mang Ngaih Lian  
            7. Sing En Lian

            2011 May 27 ni-in Hung Bung khua Matupi Myone Pastor Hai Thawn tawh pumkhat suak in tapa (1) leh tanu (1) tawh tu laitak in om uh hi. Tu-in pawlpi tawh kizom nawn lo hi.

Pastor Khai Khen Pau


Pastor Khai Kheen Pau
            Pa Khai Kam Dal (Tawtak) len Nu Ngin Lam Cing (Khelkik) te sungpan piang tanu, tapa (8) lakpan a u pen hi a, 1975 December 30 ni-in, Pakzaang khua ah piang hi.

Suahpih sanggam teng
            1. Khai Khen Pau        (12/12/2005 in hong nusia)
            2. Vung Phong Mang + En Sian Sing
                        - Lian Suan Kim   - Nuam Ngaih Ciin

                        - Cing Lem Nuam - Dal Kop Do
                        - Cing Nem Ciang
            3. Man Do Lun           (1998 in hong nusia)
            4. Zam Pian Lian + Niang Lem Kim 
            5. Sing Muan Lian      (1989 in hong nusia)
            6. En Ton Cing           (1992 in hong nusia)
            7. Ngo Vaan Sung
            8. En Ngawh Vung     (1995 kum hong nusia)

            Tu-in pasal (2) leh numei (1) tawh nu leh pa dam khawm uh a, ki-it mahmah in Pasian zakta mahmah uh hi. Nidang in Lawki sungpan a khang khia uh hi a, 1988 kum tak ciangin Tapidaw a suak uh ahi hi.
- 1992 March, 1 ni-in Rev. Kam Ngin Pau in Tui na phum hi.
- 1981 kum pan sangkah kipan hi.
- 1997 June khateh Faith Baptist Bible College & Seminary (Tedim) ah kah in 2000 kum in buaih (B.R.E) degree kipia hi.
- 2001 kumpan kipan Pawlpi ah hunbit Pastor sem hi.
- 2004 kum Tedim Theological College in TBC gambup thu kimna tawh Tuiphum Pawlpi neih ahi lo (Theihpih loh sang) Mundang sangpan aman Pastor asemsate ading in Special Course kum (1) kah ding aki phot leh tua lai-ah kah leuleu hi. A khua-ah kumpi sangah Private sia kum (2) bang sem ngei hi.
- 2005 December, 12 ni-in a nu asepsak Tungnung bel ih biak Pasian kiang ah ciah ta hi. Amah pen gualhuai-in thu nuam mahmah a Pawlpi mite in mangngilh thei ding hi lo hi. La zong uh ahih manin Khangnote lasak pawi cih bang bawl pih thei zel a, kilawp mahmah hi.
           

Sunday, August 20, 2017

LaiSiangTho Nipi ading Thalakna tom


(Na ေခတ္မီ nuam hiam ? ေခတ္မိီ nading thusim)

Tuhun pen hunkikhel manlang mahmah ahih manin nuntak khuasak zia te ''Update'' tohtoh ding kisam hi.
Nitak khat khuazan pi-in pai nading khat kanei a Meitang phamel losi guah phinphin lai ahih manin kapai nading lampi kimu mial'' ciang hi a, lampi tung ah bangteng om cih kitel lohi.Tua leh lampi tung akeu dingtawh akibang na mun kasik leh tui kicing nahi leldih ahih manin ka pum kawt hi. Ka ipsung a, mobile-phone ka phawk san a, lapah in amei kadet leh kasik na dingmun teltak in kamu theihi.


Sanggam aw na masuan khimbang zingin nalung agimhiam? daupai theilo in lawhsam nakisa hiam? nalam etloh thusia te-in hong tuam theizel hiam? nazuih ding lampi tello in na omkha hiam?
Lamhong lak/hilh ding Laisiangtho simin lanuntak pihin, nama hongvang in napian ziahong kilam dang toto dinghi. Nathu-in lam honglak meivak hi aa, kapai nading lamhong lak khuavak ahihi (Ps.119:105) 

No.1Leitung ah laibu khempeuh lakah Laisiangtho pen ေခတ္မီ penhi, ေခတ္ေနာက္က် cihbang omgeilo hi
Sanggam aw Laisiangtho pen a ေခတ္မီ denna banghang ahitam ? Amah pen ေခတ္မီ cihbang ciang nahi lozaw in Laisangtho pen Pasian kammal ahih manin Ama gendan a, hun apai pai na hi zaw hi. Laisiangtho ah hongciah kik lecin Pasian in athusim te honghilh in thulian pipi te hongphawk sakding hi. (Jer.33:3) 

No.2 Ihpu ihpa te' Dawibiak hun lai-in "Phuisam" cih kammal tuam nei uhaa, zong vangnei takpi-in tangtung theimawk hi. Christian te in Laisiang tho pen ih "Phui" nahi gige hi. Pasian kammal ahih manin vanglian mahmah a, nang honghu zo mahmah dingin vanglian hi. (Heb.4:12, Jer.23:29) No.3
Laisiangtho sim'' in nuntak pih lecin namit khua hongvak sem'' dinga, Pasian in athu sim thulian pi'' honghilh in Avang liatna tawh hongtuam dinga...a ေခတ္မီ bek hilo ေခတ္ in nanghong delhzaw tading hi.


Thalakna tomno: Rev. Do Khua Mang

Pakzaang khua Tapidaw masate thu


            Khua pan tai-9 bang aki gamlatna mun Tuipi Mual ah Meilah satin, tuate vai-in ni tak kikhopna, lasin na nei-in nuamsa mahmah uh hi. Laithei omlo uh ahih manin ladawng (1) pen Khathum bang alot ngah dong un sin uh hi. A hilh te'n lah ciimtak lo, asin tenlah ciimtak lo uh hi. Khuapi guahzuk Khaituh hun laitak in SIWAI a om leh zong sim veve uh hi. Lo hun laitak Nipini kikhop hun hongtun nakleh Kipi (Vasa) aphul hangin thungen in ciahsan lel uh a, kikhopsan hi thiat lel uh hi. A an uh kinegawp in, zawng tuam cihzong omse lo hi. Tangsuakte’n Inn bil suak te inn ah anne lel uh a, Inn bil suak Upate'n vaakvaak lel uh hi. Tapidaw asuah khitnak uh leh Zu dawnnawn vetlo uh a, adawn aom leh Lawki asuah kik in kingaih sunpah hi. Ki teeng nailo pi-a numei pasal omkhawm (mawhbawl) cihbang omlo uh hi. Tuabang aom zenzen leh pawlpua ah kikoih hipah hi. Pawlpi mi aci mawh te ki huh, ki-en, kikhual uh hi. Sihna thu ah sagawh cihbang omsak lo uh hi. Thukhat peuhpeuh (thusia) aom leh a pawlpi ko-in pawlpi cih bangbang mangzo lel uh hi.

Luang kituh na (2) vei
            Lawki innkuan pan Tapidaw atang suak numei Ngiak Hau asih teh a innkuanpihte'n Lawki ngeina tawh vuisawm uh hi. Tua bangin van leh na teng zo kimkhin in Lawki ngeina tawh vuidingin a kipat laitak in Tapidaw pawlpi makaipi Pu Khai Khaw Dongh khualzin hong tunphet in delhpah a, ama cihtakna tawh Lawki te'n tuh zolo in Tapidaw ngeina mahtawh kivui kik hi.
            Tapidaw suak samah Pu Tuang Hen Thang (Rev. Thawn Za Nang' Pa) asih ciangin a sanggamte leh a pa in Lawki ngeina tawh vui nuam, khan ken kawsah guannuam uha, Tapidaw upa, Pu Khai Khaw Dongh cihtak na hang mahtawh Tapidaw ngeina mah in kivui hi.

 Tapidaw suakmasate
            1. Pu A.S.D Vungh Ngo         24 May, 1936 in tang suak hi.
            2. Pu Thawng Langh              25 May, 1936 in tang suak hi.
            3. Pu Khai Khaw Dongh         1 June, 1936 in innphiat uh hi.
            4. Pi Ngai En                          4 August, 1936 in tangsuak hi.

            15 November 1936 ni-in Rev Thuam Hang (Khuasak)in Mualbem ah avekpi-un tuiphum hi. Inn bul suakmasa Pu Khai Khaw Dongh te'-inn ah siate zintung uh hi. 5 March 1939 teh Pu A.S.D Vungh Ngo te'n inn hong phiat uhteh amau inn ah siate zin hong tung leuleu hi. Tapidaw suak masa penpa ahih na hang ahi hi. Anuai a bangin misiangtho min kiphuak uh hi.         
              
            1.  Petros ASD Vungh Ngo
            2.  Stephen Thawng Langh
            3.  John Boanerges, the Apostle Khai Khaw Dongh
            4.  Esther Ngai En

            Hih misiangtho min a deihnate uh adong ngei kuamah om khaloahih man in kithei lian lo hi.

Pakzaang Khua ah Pasian thu atuncilna


          Dr. JH Cope Tedim hong tunzawh 1910 kumpan kipan "dalpau" tawh hong zin kawikawi in Pasian thu hong gen hi. Tua "dalpau"tawh lasa  sakin "Kha Siangtho lam kakhan na ding" cihte leh biakinn ah hongpai ciat un u leh naute" cih late sasak hi. Pakzaang mite sungpan Mualbem lampan hong peem pawlkhat in Pasian thu Mualbem pan naza masa uh hi. Um mah mah uh ahih manin zuipah uh a, a khua uh Pakzaang hongtun pih uh hi. Pasian thu-um, thuzui hong ki behlap toto in Mualbem pawlpi tawh kizom pah uh hi. Mualbem pawlpi pen Nu leh Pa in nei uh hi. Pakzaang pan tai 6 agam la Mualbem ah nipi nisim kikhawm in paiden uh hi. Biakinn tung masa pawl hiden ung ci uh hi. A.B.M te Tapidaw te kici hi.
Dr. JH Cope te Nupa
            Tapidaw hong ki beh lap tohtoh zui-in Mualbeem pek ah painawnlo in, Pakzaang khuamah ah hong kikhawm ta uh hi. Thupha puak a hongpai Rev. Mang Kam (Thangnuai) 1935-1954 hong vaan tawntung hi. Rev. Thang Ngin (Dolluang) khawk huam sungah om khua khat ahih hang Rev. Mang Kam khawk Mualbem pan a Pasian thu hong kizel hi aa, Mualbem pawlpi mahtawh kizom in akhangkhia khua pawlpi ahih manin Rev. Mang Kam khawk ah omsuak in Mang Kam Baptist Union (M.B.U)sung ah akhang pawlpi ahi hi. Rev. Thang Ngin zong 1935-1936 dong mah hong paizel hi. Tuakhit zong hong ban zeuhzeuh thei hi.

Biakna Ommasate


            Pakzaang khua ah Biakna nam 4 bang om ngei hi. Tuate in : -
(i) Dawi biakna: Tu laitak Inn 4 omlai hi. Ahuampi-in a kithoih, akibia dawinam (10 ) nei-uh hi.
            1.   Pusa: (Beh Tulpite makaih na)     6.   Khuataw dawi
            2.  Tualbiak na (Khuazang biakna)    7.   Gundawi
            3.  Kong dawi                                     8.   Lo dawi
            4.  Gam dawi                                      9.   Sumtawng dawi
            5.   Khualu dawi                                 10.Innsungpi dawi
            No. 1, 2, 9 nate pen kumkhat in khatvei biakloh phamawh sak uh hi. No. 3, 4, 5, 6, 7, 8 tepen biak/thoih akul hunhun in Taang siampite makaihna tawh : Inn kuansung damlote, an hoihna ding (Dawite peh i bawlsiat hi a ki ci te) thoih uh hi. Um uh ahih manin zong dam takpi mai hi.

(a) Pusa thoihzia (Tulpi siampi)
            Kumkhat in khatvei ta kithoih loh phamawh hi-a, Innkuan mimal pha zahzah kitat khiat na ahi hi. Sial/vokpi tawh bia-uh hi. Beh siampi (Tulpi)te in makaih hi. Inn sung tawng ah ganhing sisan tawh Tulpipa valut a, Pusa kiang ah cidamna vangen hi. Siampi (Tulpi) pa pen poina hemna, pau baan na nei lo Tulpi (Siampi)gui pan aki teelte bek in sem thei hi.
            Nitak annek khop khit ciang (sahawm teng a man khitciang) Tulpi (Siampi pa)-in Pusa thoih te Innkuan phazah zui-in savun khut cin ciacia kiu (4) nei in at hi. Tuapen Zutui phih zel in Bikha laap nuai suangpeek tung ah phuisam in, tua savun te kaamet na-in lawnzel in suangpeek tung tusak zel hi. Tua suangpek tungpen guahtui in a kawtsak simloh siampi pa kawtsak lo buang, kuamah in tui kawtsak ngamlo hi.
Khualaai Tualbiakna (Tudongin Omlai)


Zehtan na
            Siampi pa-in ni thum/nga/sagih cih bangin lokuan loding, gam vaklo ding, vakkhia loding, samui namsak loding, zindo lo ding, khualzin lo ding, mivak khawg hopihse lo ding, kong biang ah sawl hing bang/khai ding. Ani cin ciang sawl paikhia ding. Siangta ahih manin ngeina bangin gamta thei ta hi. A ki thoih laitak mikhat peuh hong hawh zenzen leh zehtan kul lo leuleu ci hi.

(b) Thahdo Siampi (Dawi Siampi) sem ngeite
                        1.         Pu Siak Hen                (Suantak)
                        2.         Pu Khai Ngul              (Guite)
                        3.         Pu Ngo Khup              (Guite)
                        4.         Pu Khai Za Kam         (Suantak)
                        5.         Pu Thawng Khaw Zam (Suantak)
                        6.         Pu Hen Do Thang       (Suantak)
                        7.         Pu Do Khan Thang     (Guite)
            Tu-in kuamah Thahdo Siampi- omnawn lo hi. Kuamah ut nawnlo hi. Hih Siampite-in dawi taktak a thoih ahih manin amal kitel lo-in pau uh hi. "hiimsam" kici hi. Dawi thoihna in agawh uh saphuk pen muutpuak sa in ciangbul ah khih a tuaciang dawn ah sawl bawl omsak hi. "Khiang Khawh" ci-in, tua saphuk asuk khap ding teh "Nangpa sang’ keipa lian zaw, Nangpu sang’ keipu lian zaw" ci-in khauhtak in a khawh lian leh thautawh kapkham hi. Hih siampite in dawipeh taktak aa-aki ngaihsunte sem uh hi. (Kongsang, Kongniam, Ngampi, Tualngam, Nguntuak, tuilut, Naupang naa ... etc.) te hi phadiak hi.

(c) Tualsiampi sem ngeite
                        1.         Pu Khup Kim              (Guite)
                        2.         Pu Awn Tun                (Guite Nekngen)
                        3.         Pu Son Dong               (Gt. Nekngen)
                        4.         Pu Son Khaw Zam      (Guite)
                        5.         Pu Suan Khaw Zam    (Guite)
                        6.         Pu Khual Khaw Cin    (Gt. Nekngen)
                        7.         Pu Dong Khan Thang (Gt. Nekngen)
                        8.         Pu Tuang Khan Nang (Guite)
                        9.         Pu Ngin Za Kam         (Thawmte)
                        10.       Pu Neek Kam              (Guite)
                        11.       Pu Zam Sian Pau        (Gt. Nekngen)

Nasepzia : - April 13 nita-in Khuangla ci-in khua laizang ah Salsing tawh kiu linei in a-um uh, kongvom nih aneih sakna sungah nasep kipan uh hi. Tua lai munpen "Tual" ci-uh hi. Tualnuam lote tangpi, taangta zakding in awngin kiko baba uh hi. April 14 ni khuabawl ci-in khualu, khuataw zuan in tuani zanpen Zahak in Tuallam uh hi. April 15 ni pen tanni ci-in kuamah lo kuan lo uh hi.

Khualu leh khuataw thoihdan

Khualu le khua taw thoihna
Khua sapna : "Khua hong siam in, ka Pakzang khua hong siam in, Guite ta, Sawmte ta, Tawtak ta, Ngualnam ta, Nekngen ta, Bawmkhai ta, Khelkik ta, Sukte ta, Vangaw ta in cidam ngetna hi. Mulman ngetna hi, Sinciim nget na hi, lungciim ngetna hill. Tanu ngetna hi, tapa ngetna hi, minhawh ngetna hi, tanghawh ngetna hi.
            Ka Pakzang ta-in lum atawi, tei atawi leh tangh tung akap, tangtung tusak in, tangnuai a kap tang nuai tusak in, asin lai natu sak in, a lunglai na tusak in, milum mitei alen leh van ah naleng sak in lei-ah na lut sak in, len huih nem in, sang huih nem in, huuk ngo nem in, huuksan nem in, ka zupita, ka haipi ta-in thupha lapha hong dong ing.
            Cidam om lo mulmam omlo, sin ciim omlo, lungciim omlo ding na cih leh kasa lam hong khak ing"ci-in phuisam uh hi. (Tangno bawl leh khualai thoih zong hih atung adan mah hi lel hi.)

Tuibuh (Aktui hal)
            Katui santa, katui vomta in si-in kumpha ding na cih leh sim ah hong luang in, Zokum pha ding na cih leh Zo-ah hong luang in. Ka zupi ta, ka haipita in thupha hong ngen ing ci-in. Aktui luanna lam en uh hi. (12/11/2013 Am 8:30; Siampi Zam Sian Pau’ gen hi.)
(ii) Phaza biakna
            AD 1918 kum hunsung tengin Pu Kai Za Tuang makaih natawh hong piang thu hi. A mahpen kum___ in suak aa, 1945 kum in si hi. A mau pawlpi-inn 15 bang phaman hi.
            Dawi hawl khiatna, mailam thu theihna, cina damsak na cihte sem hi. Beel tung mut in, asi bup bangin pukin khasapna neithei hi. Inn a phiat/ Inn a siansuah teh lasa kawm sa-in Innsung pan innpua ah kigual diudeu in pusuah uh hi. Tua-ala sungah "Zeisu vanah a-om ee, nithum ni ciang nung leh ta" cih kammal themkhat kihel zel hi. Tua lo a dangte pen ei theih kammal om lo hi. Aman teh baangtung Signboard dan in laisuan neizel a kuaman a lai thei lo-in amah bekmah in thei hi. “Suaicin zum kong khak o, lai at o,”  cihta tawh man zel hi. A ma biakpen "Phaza" ci hi. Bang pau hiam cih zong ki theilo hi. Tu-in hih biakna omnawn lo hi. A makai pa-a sihteh beibei lel hi.

(iii) Lai Pian biakna

            Hih Lai Pian upna-ah zong Pasian mah um uh hi. Ngaw gam lam pan gospel hong pai zel uh a, 1993 Oct 4 in, Pa Thang Sian Mang tang suah hi. Laisang hipah hi. Amau upna ah a nungta Pasian mah um napi'n Zeisu sanglo in zawlta hi ci uh hi. Tua Zeisu pen mikangte a ding hi. Ei Zomite a ding pen Pu Pau Cin Hau hi ci uh hi. Amah pen kamsang khat hi a, laizong sang hi. 1956 kum-in Valvum khua ah meeting pi khat nei-uh a, LPPR leh PJP in kikhen uh hi. Pakzaang khua a om pen LPPR pawl ahi hi.  Laipian Pau Cin Hau Pasian'paaina Religion leh Pau Cin Hau Jesu Pawlpi cihna ahi hi.

Hi bangin biakna tuamtuam in huzapcip in lungap huai takin a omlai tak, Cope Topa Dung zui-in, Mualbeem Tuiphum Pawlpi ah kihop sim in a pai velvel Pasian thu a lunggulh mi khat na om kha citciat hi. Tua mipa dung zui-in, Pakzang khua ah Tuiphum Pawlpi biakna, 24/5/1936  kumin na kipan khia hi.