Sunday, August 20, 2017

Pawlpi Phutmasate

Tuiphum Pawlpi
            Hih Tuiphum Pawlpi mite pen Topa Zeisu vanto khom nusia in leitung ah mihing in hong piang a, leitung mite mawhna pua-in singlamteh tung ki that in kivui-a, nithum khitteh tho kik hi cih um in, Zeisu gumpa honpa in sangin azui A NUNGTA TAWNTUNG VANGLIAN PASIAN a biate ahi hi. 

Tuiphum or Tapidaw (ABM) phut-te (1936)

                        1. Pu A.S.D Vungh Ngo         - 24/5/1936 tangsuak
                                                                            5/3/1939 innphiat
                        2. Pu Thawng Langh              - 25/5/1936 tangsuak
                                                                            4/6/1937 innphiat
                        3. Pu Khai Khaw Dongh         -   1/ 6/1936 Innphiat
                        4. Pu Kham Zen                      -   4/ 6/1936 Innphiat
                        5. Pi Ngai En                          -   4/ 6/1936 tangsuak
                        6. Pu Kham Ngoih                  -   4/ 6/1936 tangsuak
                        7. Pu Kham Kam                    - 15/11/1936 tangsuak
                        8. Pi Ngiak Hau                      - 15/11/1936 tangsuak
                        9. Pu Vungh Za Ngin              - 17/ 7/1937 innphiat


Pu A.S.D Vungh Ngo Thu (Tapidaw suak masa pen ahi hi.)
            Pu Vungh Suan leh Pi Nuam Ngin te tapa nih lakah anau zaw hi aa, 1916 kumin suak hi.
            Apa pen siampi namkhat asem thei zu ahai mahmah khat hi. A tap zuih biakna zong hoihsa napi-in zu kideek zawh ngap lo ahih manin sauveipi atapa bek tangsuak sak hi. Asawt ciang atapa (Vungh Ngo)in "Pa aw hi bangin zu duh mahmah ngawl zolo nahih leh natate khat ciang zubeel khat ta-in hong zuak maive" ci hi. Tua kammal azakteh nasa mahmah ahih man in Tapidaw suak ngawh vet hi. A zunek alaih nading in ahuan ah kawltu cing pah in zutang in thangkhuai tui bek a ne hi. Tapa nih Pu Nok Zam leh Pu Vungh Ngo nei a Pu Nok Zam pen sibaih in akhang kizom lo hi.
            A.S.D Vungh Ngo ci-in amin mai-a pen A- Pakzaang khua ah Vungh Ngo nih oma kei "A"a cihna hi. S -Sang/School, khuale tui ading pilna sinna sangdeihsak mahmah ing acihnopna hi. D- David bangin Pasian phat in laka sasa nuam hi acih nopna hi.
            1977-1981 dong khua hausa sem hi. 1952-1956 kumdong ama hanciam natawh sangsia semsuak hi. Tua bangin1956 kumteh kumpi sang tan-4 kingah hi.
            Vanzuakna qdkif (or0g,r) akici vvoo-wm0efcH semngei hi. Pawlpi sungah Chairman- Secretary- Treasurer- Siana sep- Upa nasep- Zindo nasep- Peon (jym'g)cihte avek in phumlo puamlo in wm0ef lain sem hi.
            1982 kumin a it mahmah azi leh atate nusia-in vantung Pasian kiang ah ciahta hi. A zi le ata te :- Nu Thang Khaw Zen tawh tanei man lo-in kikhen kik uha, Nu Vung Khan Niang tawh kiteeng kik in suan le paak anuai abang in nei hi.
            1.  Ngin Luan Cing  +  Khai Kam Dal(Tuiphum)
            2.  Cing Khan Man  + Advocate Suan Khan Dongh
            3.  Suan Khan Thang
            4.  (Ngin Khaw Mang)
            5.  Cin Khan Zam + Nuam Khan Man
            6.  Suan Khat Langh  + Cing Deih Lian(Tuiphum)
            7.  En Lawh Mang  + Eng Lian Kap  (A.G)
            8.  Cing Hau Nuam  + Pau Sian Cin   (A.G)

Pu Thawng Langh Thu
            Pu Vial Khoi leh Pi Ciang Neih te tapa hia, 1915-10-28 in Pakzaang ah suak hi. Pasian thu um mahmah Pi Ngai En tawh kiteeng uha suan le paak neiman loin hong nusia hi. Biakinn lamhna ding in Pakzaang pan tai 9 agamla na Tuipi mual ah singat in giak aa, tualai pan a cina in, sihtawh kizom suak hi.

Pu Khai Khaw Dongh Thu
            Pa min : En Kam, Nu min :
            1917 kum Piantit pai laitakin amah zongpai a, Santhum (Havedar) ciang kipia hi. A sinpha, atha hat, thu athei khat ahi hi.
            1942 kum Japan hong khan ciang Gunlei (Meitei gun- Mualbem khuataw)omlo in kawn kibawl hi. Tua kawn tungah Mangkang Vuandok topa leh U Thawng Cin Thang te tuangsak in ahuai phei kawm in paipih zo hi. Tua hangin pahtawina letsong Thauka (wvHk;jyL;) khat kipia hi.
            Ih gen sa ommah bangin Tapidaw mi (2)te Lawki ah kivui kikding pen Pu Khai Khaw Dongh hang in hongtuh zolo uh hi. Ih Pu Khai Khan Dongh hangin Tapidaw te kuaman hong simmawh, hong bawlsia ngam lo uh hi.
            Pu Khai Khaw Dongh leh Pi Nem Vum tate :-
                        1. Zam Khaw Suan     (tanei lo-in si hi.)
                        2. Tuang Do Kap + Ning Do Cing     (RC)
                        3. Sian Cin Thang + Luan Sian Nem (Tuiphum)
            Tulaitak Tai-9 ah Sian Cin Thang te innkuan teeng in Tapa (3) nei-uh hi. Galkap tum in a½SUwef; paiden a, Bute paktat mahmah ahi hi. Sergeant tawh pension la hi.

Pa Sian Cin Thang tate
            1. Dongh Sian Mung
            2. Ai Khan Suan         (Norway)
            3. Tual Sawm Pau       (Malay)

Pi Ngai En Thu

            Lawki sungpan Tapidaw hong suahtakteh innkuan sungpan zong haksatna tampi thuak hi. Tapidaw tangval ahi Pu Thawng Langh tawh hong kiteng thei bilbel uh hi. Suan le paak aneih ma-un Pu Thawng Langh in hong nusia hi. Tua ciangin Pi Ngai En atekte in itlua mahmah ahih manin a pasal nau Gin Khan Do tawh aana in kiteeng sak hi. Amau nupa sungpan in tanu (2), tapa (2) Topa in pia hi. 
           

Saturday, August 19, 2017

Rev. Kham Khaw Zam


Rev. Kham Khaw Zam (Laangzaang)
            Amah pen Pakzaang Tuiphum Pawlpi akem masa pen hunbit Sia -ahi hi. 1942 January 1 ni-in Langzaango khua ah suak hi. 1950 to 1990 hih kum sung teng in a khua-ah huhsia sem in Pawlpi zong khangto mahmah hi. Pasian hehpih natawh Pawlpi-in Lai Siangtho sang man sia hong neih tak teh huh sia pan ki tawl ngasak hi. Ahang in Pasian um in it a Pasian zah tak mahmah leh Ama mizat thugen siam khat ahih hang in Lai Siangtho sang kah na neilo ahih man hi.
            1991 June to 1992 February hih hunsung te-in, TBA-E&M vaihawm siamna tawh Sia nei nai lo Pakzaang Pawlpi-ah ACT in hong om hi. Tua sungin Pawlpi tawh ki-it mahmah uh ahih man in pawlpi kem hunbit sia ding in TBA-ah Upate in va ngen uh a, thu tampi nawngkai na-om mah tase leh Pawlpi-in it in, a deih luatna hang un 1992 March 1 pan kipan pawlpi kem hunbit sia (Church Pastor) hong sem hi. Tua hun sung in Pawlpi mite zong lawp thei mahmah a Pawlpi vanzat ding Bizu, tutphah ..... etc, cih te tampi a khamkhong in hongbawl sak hi.
            Pawlpi ah asep laitak mah in damloh hong kipan a, 1993 September 4 ni-in a nasep sakpa ih biak Pasian kiang ah ciahta hi.

Rev. Thawn Za Nang

Rev. Thawn Za Nang

            Pu Thang Hen Thang (Guite) leh Pi Ning En te tapa nih leh ta nu khat aneih sung pan Thawn Za Nang pen anau tumpen ahi hi. 1938 March khasung in Pakzaang khua ah suak hi. 1943 kum in Tapidaw suak uh a, 1945 kumteh apa uh Tuang Hen Thang in azi leh ata te thum nusia-in vantung Pasian kiangah ciahsan hi. 1953 April 17 ni-in Rev. Mang Kam in Pakzaang ah Tuiphum hi.
            Apa un anusiat ciangin anu-uh Pi Ning En pen Tapidaw suak masa Pu Vungh Ngo unumei ahih manin apute un itna, khualna tawh keemin a en uh ahi hi. A diakdiak in Thawn Za Nang bangpen apu Vungh Ngo pattah sa bekbek ahi hi.
            1948 kum in Mission sang, Zolai tan 4 sang hong omteh Pu Vungh Ngo-in Thawn Za Nang kah sakpah hi. Pasian hehpihna tawh Laikia ngei lo-in zoto suaka, 1968 March kha-in High School Final, Tedim sang pan ong hi. Sangkah zomzo nawnlo in Suangzang ah Manglai sang Private tan 7 sangah siasem hi. 1958 June pan 1961 March dong Kum 3 sung sem hi. Tua hunsung in Mualbem pawlpi akem Rev. Hau Do in Insein Divinity School ah Lai Siangtho vasin in ci-in thapia zel hi. Sumneih loh pau lap in utngei lo hi. Ama ut pen Siavuan ahi hi. Siavuan neu H/A angah ding hina pi-in Pasian vaihawm na khat hiding hiven hong kipelh lek hi.
            1961 March  khabei pan Private sia tawlnga in Humalyn lamah sumbawl in zin hi. Tua laipan Mangkang  Tourist khatin hongzui-in mikhat kongsuah ding hi ci-in zol thapai in ut lo hi. A sumbawl tuahsia sawnsawn in khualam hong ciahkik in PAT qGJcefY siau-in ngah hi. 1965 kum ciangin ten tan kuantheih nading laihuan na omin ngahpah bilbel napi'n akhasum tawh kahsak lo-in Styphen (axmufyhHaMu;)bektawh kahsak hun tuak kha hi.A man ciangin 1966 July khapan kipan Dolluang ah State Primary School ah sempah hi. Azi tawh hihlai khua-a tuncil un thu lamdang atuah khak uh :-Amau zong atun uh nipi masa-in Biakinn ah ki-ap pah uh hi. Tua nipi Upa Sunday School laivuan nitawh kituak hi. A questions papers val lai ahih manin Pastor Thang Za Pau in phipeuh un nasim loh uh hang! natheih uh om kha ding hi cini loh ahih manin aphi uh leh Sia Thawn Za Nang in Marks 100 ngah in, azi Ciang Za Niang in Marks 80 ngah hi. A khatna leh anihna hipah uh hi. Pastor pa-in apawlpi te lakah "Mi thaw thong hi ngawl tu hi, Comma khat zong khial ngawl hi"ci-in phat gawp hi.
Rev Thawn Za Nang le azi
            Sia khasum hongtun ciang Sia Thawn Za Nang laihdingpa Sia Son Thawng pen June kha ni(1) pan atawp in akikoihna hi-a, Sia Thawn Za Nang pen June 1 pan kipan in Kumpi-in akipsak na hi hi. Amah pen July 15 nipan laihilh kipan theipan ahih manin keisep lohpi sangkei ning ci-in kha(lang) aibek sangin Sia Son Thawng kha (1 leh alang) asang sak hi. Tuapen lam dang.sa mahmah uha, Lai Siangtho sangmansa, Pasian nasem sa khat hi ding hi, Tedim mi hibang ding baihlo hi ci-in muang mahmah uh hi. Pastor te tawh akibang in koih in hunzang (sermon) sak uh hi. A thugente thupisa in kikum tangtangh uh hi.
            Sia Thawn Za Nang in TBA gambup thusin napan pahtawina letsong laibu D.V.B.S bu khat angah ngei hi (Tuapen thusin nate laivuan akibawl  akhatna pan athumna ciang bek aki pia hi.) Laymen training thusin napan zong mat a sang ngahna letsong laibu khat mah angah ngei hi.
            Dolluang ah sangsia asep sungin Kuathum pawlpite ah aPastor te tawh kithuah in hunzang khawm zel hi. Tuaciang in, nidang a-utloh Lai Siangtho sang kahding hongut kik hi. Pawlpi mintawh kah dingin Mualbem pawlpi ah siau hi. Pawlpi in sumsik ding haksa hi ci-in lamsap ding Ks. 150/- vaihawm sak uh hi. Pawlpi siapa Rev. Hau Do in deihsak mahmah in amin puakpah a, Insein Divinity School ah kah hi ci-in Lungvak laibu sungah amin suak hi. Ahi zong amah kahloin a sangsia mah zom suak hi.
            1969 kumciang Primary Headmaster ngah in Falam gam Sial lum ah sem hi. Tua leh Methodist pawlpi upa Len Thuana (President) leh Khuang Bura (Secretary)te hongpai-in pawlpi in Lai Siangtho sang hong kahsak nuam ung ci-in cial uh hi. Amau pmcsKyfbawlpah ding : 1. Asang kahna abei khempeuh leh 2. Asangkah sungin azi atate pawlpi in tavuan la ding 3. Sang aman teh pawlpi in khasum azi atate tawh akhom piading, lo kho lo ding, meh ciin na huanbek bawlding, Methodist pawlpi sungbek mah ah semding, a innkuan un asep theihbang ciatun pawlpi sungah sem ding cih ahi hi. Sia Thawn Za Nang deihdan lian hinapi'n Tuiphum Pawlpi ahih loh manin thukim zolo leuleu hi.
            1972 kumteh State Primary School Pakzaang akhua tung leuleu hi. Tuasung in Mualbem pawlpi in asia pan tawpin, Pawlpi sia, pastor sem ding in 4/3/1973 ni-in upa ahi theiteng pai uha, cial uh hi. "Tangval zizon dan hilo in, meingong papi zizon akizong akongdot uh hi"ci-uh hi. Ahang in Pawlpi sia Rev. Hau Do in hong nusia khinta ahi hi. A ngaihsutna ah Pawlpi sia khasum Ks.80/- khawng tawh ka tate  pilna guanzo kei ning cih ahi hi. Tua hi-a, a Lai Siangtho sangkah loh mah pauhlap in, "Khentat pah kei ni, Pasian' deihna lungngai lai ni " ci-in dawngkik hi. Amah pen JAT oifwef;0ifpmar;yGJajz khin aa tua husa a ngak na hi gige hi. Tua leh JAT oifwef; ngah takpi in Mandalay ah kum khat kah hi.
Jubilee lakna (Rev Thawn Za Nang te Nupa)
            1976 January in Falam ah JAT sem dingin a zi a tate tawh pai hi. Falam a om sungin Falam Lai Siangtho sang siapi Simon Pau Khan En in nitak sang phuanin tua lai-ah kumkhat vakah hi. Tua sung mahin Tan 10 phi kik a 1978 March kha-in A list tawh ong hi. June kha hong tuntoh teh Lawibual ah piang leuleu in kum 5  sung om hi. Tua pan Mualbem ah tungin Kum 11 leh ni 5 sem in Service Pension a la hi. Mualbem a om sungin "donghu" sia dingin Pawlpi-in cial leuleu uh hi, a Pastor te uh kua mah om lo sang zom vive hi uh hi. A Pension lak ding  Mualbem Pawlpi-in na thei uh a, tua kumin Budget geelna-ah Full Time Pastor dingin zat sawm in geel pah uh hi, mipi mai-ah zong pulak uh hi. Sia Thawn Za Nang in Lai Siangtho sangkah loh mah a pauh lap zel ciangin "Hong sem phot phot in Nang ut na munah Pawlpi-in kongkah sak ding uh hi " cih dongin Pasian min tawh kizol uh hi. Tua khit nipi zawh ninga (Friday) ni-in a khua Paakzang ah a ciah leh hi thu teng na thei khin uh a, Pawlpi panmun len teng hong pai-in Lai Siangtho sangkah ding, Pawlpi sia sem dingin cial leuleu uh hi. "Inn gua hah lo, gamgua hah ding na hiam" Mualbem Pawlpi-in sia nei-lo hilo-in nang a behlapna hi cih, ei Pawlpi-in aneilo taktak ih hih lam na theih hi kici liang uh hi. Aman zong Mualbem Pawlpite cih a sang hi nailo hi. A tawpna-ah hong kiho thei uh hi.
            1993 June khabei kuanin amah sangsia Pension cing pan hi-a, tua khitteh (Tedim Theological College - TTC)Tuiphum sangin vufcH nawnlo, mai kumah hong kah vetin ci-ahih manin lungbuai uh a, tua leh E.B.C te neih Faith Baptist Bible College & Seminary in sanglai bilbel ahih manin kum 4 sung tawntung Topa'n gualzawhna ngah pih hi. Subject 60 val sin uh a Bachalor of Arts in Biblical Studies degree 1997 March khasungin Yangon pan a ngah hi. TBA in sia kipawlna (TSK) ah lut sak pahlo-in kum 2 et cik dingin koih uh hi. Ahi zong Falam nitak sang a kahnate a lah teh kum 2 sawt saklo uh hi. MBC pan Minister Identity Card No.3980 na tawh MC letmat a ngah hi. A (52)vei TBA khawmpi lawibual pan 26.3.2000 ni-in Ordained Pastor (Siampi za) angah hi. Mi 76 Tuiphum khin hi.
Rev Thawn Za Nang le Azi Ciang Za Niang
            Pasian hehpihna tawh a Pawlpi-in it mahmah uh ahih manin kum 76  bang ahih hang Pension ding phallo uh hi. Kum 20 sung bang Pawlpi tawh a ki thuahna-ah Pasian om pihna tawh paubanna bang mah tu ciangah ki zalo hi. Naupangneu pawlkhatte bangin Pasian sa uh hi. 1961 October 28 ni-in tan lang pan tan 4 ciang Pastor Ngin Khan Do (G.Nekngen) tanu tawh pum khat suak uh a, tapa 5 leh tanu 5 a neih lakah tapa 3 leh tanu 4 in tu ciang dampih uh hi.

Friday, August 18, 2017